کشتگان دانشگاه صنعتی شریف (آریامهر) ! شیوا فرهمند راد

(این نوشته در مجله‌ی «آرش»، شماره 104، پاریس، اسفند 1388 منتشر شده‌است)

…….جدولی حاوی مشخصات دانشجویان فاصله‌ی سال‌های 1345 تا 1358 دانشگاه صنعتی آریامهر (شریف)، جان‌باختگان میدان رزم، تهیه شده‌است که برای یک مطالعه‌ی موردی ، بسیار مقدماتی، یا دست‌کم به عنوان اطلاعات خام برای پژوهندگان جنبش‌های سیاسی و دانشجویی، این‌جا ارائه می‌شود. در این جدول نام، سال پذیرش در دانشگاه، رشته‌ی تحصیلی، تاریخ و چگونگی جان باختن، و تعلق سازمانی دانشجویان وارد شده‌است……….. این جدول تکمیل شده است . لطفا جدول تکمیلی را از اینجا مشاهده نمائید. با تشکر از زحمات دوست گرامی  شیوا فرهمند راد که از طریق کامنت خود اطلاع رسانی کردند .

کشتگان دانشگاه صنعتی شریف (آریامهر)!  منبع : وبلاگ شیوا فرهمند راد

از هنگام بنیادگذاری نخستین دانشگاه نوین، دانشگاه‌های ایران همواره یکی از سنگرهای مبارزه برای آزادی و عدالت اجتماعی بوده‌اند و نقش بزرگی در صحنه سیاسی کشور بازی کرده‌اند. این کارزار و پیکار در دوران‌های سرکوب و اختناق 90 سال گذشته‌ی ایران هزینه‌ی گزافی برای جامعه‌ی دانشگاهی ایران داشته و این جامعه تلفات جبران‌ناپذیری داده‌است.

جدولی حاوی مشخصات دانشجویان فاصله‌ی سال‌های 1345 تا 1358 دانشگاه صنعتی آریامهر (شریف)، جان‌باختگان میدان رزم، تهیه شده‌است که برای یک مطالعه‌ی موردی ِ بسیار مقدماتی، یا دست‌کم به عنوان اطلاعات خام برای پژوهندگان جنبش‌های سیاسی و دانشجویی، این‌جا ارائه می‌شود. در این جدول نام، سال پذیرش در دانشگاه، رشته‌ی تحصیلی، تاریخ و چگونگی جان باختن، و تعلق سازمانی دانشجویان وارد شده‌است.

این دانشگاه در سال 1345 آغاز به پذیرش دانشجو کرد و در سال 1359 با «انقلاب فرهنگی» بسته شد. دانشجویان پذیرفته شده در این دانشگاه، از همان نخستین سال پایه‌گذاری همواره رزمندگان نخبه‌ای در صفوف سازمان‌های سیاسی گوناگون داشتند. اغلب اینان از بهترین دانش‌آموزان دوران دبیرستان، و با ورود به دانشگاه بهترین دانشجویان ِ شیفته‌ی دانش و صنعت بودند و امید می‌رفت که بهترین مهندسان و سازندگان زیربنای علمی و فنی آینده‌ی کشور شوند، اما دانش بیشتر، و حضور در محیط دانشگاهی، برای بسیاری از این جان‌های شیفته پیامدهای دیگری هم در بر داشت: آگاهی بر کژی‌ها و بی‌عدالتی‌ها، دیدن اختناق، احساس مسئولیت و وظیفه برای دگرگون کردن وضع موجود، و پیوستن به رزمندگان سنگرهای گوناگون.

از همه‌ی قشرها و طبقه‌های اجتماعی، و از همه‌ی وابستگی‌های ایدئولوژیک و سازمانی در این میان نمایندگانی وجود دارد: این‌جا طاهره خرم هست که از خانواده‌ای بسیار ثروتمند بود، و محمد محمدی نیز هست که پدرش کارگر سنگ‌تراش بود و در جست‌وجوی لقمه‌ای نان با خانواده‌اش از فقر تحمیلی آذربایجان گریخته‌بود و در زورآباد کرج پناه جسته‌بود. زهرا ذوالفقاری، محمد معصوم‌خانی، محمدرضا کامیابی، تورج حیدری بیگوند و برخی دیگر، دارای رتبه‌های ممتاز کنکور سراسری بودند و در آغاز تحصیل در دانشگاه از نوابغ علمی به شمار می‌رفتند. هنگامی که گوش‌ها هنوز با واژه‌ی «فجر» چندان آشنا نبود، همکلاسی من حمیدرضا فاطمی برای مبارزه در راه نابودی فقر و بی‌عدالتی گروهی به نام «الفجر» ساخت و در سال 1354 دستگیر و اعدام شد، و از سوی دیگر دوست من احمد حسینی آرانی همکاری با سازمان مارکسیستی «اتحاد ِ مبارزه در راه آرمان طبقه کارگر» را راه رسیدن به آزادی و عدالت اجتماعی می‌دانست و در این راه جان بر سر آرمان نهاد.

بسیاری از اینان از رهبران و بنیان‌گذاران نام‌آور گروه‌ها و جریان‌های فکری و سیاسی آن دوران بودند، کسانی همچون بهرام آرام، برادران احمدزاده، برادران امیرشاه‌کرمی، تورج حیدری بیگوند، اشرف ربیعی (رجوی)، علیرضا شکوهی، محمدجواد قائدی، و…

این جدول بسیار ناقص است و اگر کمک گروه بزرگی از هم‌دانشگاهیان نبود که به فراخوان من پاسخ دادند و برای تکمیل جدول به یاریم شتافتند، بسیار ناقص‌تر از این می‌بود. سپاسگزارم از یک‌یک این یاران. ای‌کاش می‌توانستم نقطه‌ی پایانی بر این جدول بگذارم، دریغ اما که هنوز پیام‌هایی با نام گل‌های پرپر شده‌ی دیگری از راه می‌رسد، و این جدول تا تکمیل شدن هنوز راه درازی در پیش دارد. و باید بگویم که در تهیه‌ی این جدول، با خواندن هر نام و یادآوری این و آن دوست و آشنا و همکلاسی ِ جان‌باخته، حفظ خونسردی علمی و چیرگی بر احساسات کار آسانی نبود و نیست.

در مواردی تعیین تاریخ دقیق و چگونگی جان‌باختن و نیز وابستگی سازمانی دانشجویان ممکن نبود، زیرا در شرایط آشفته‌ی دستگیری‌ها و کشتار سال‌های 1360 تا 1362 گاه حتی خود سازمان‌های سیاسی نیز اطلاع نیافتند چه‌کسانی به «جرم» هواداری از آنان دستگیر و اعدام شدند یا در درگیری مسلحانه به قتل رسیدند. برای تدقیق این موارد کار حرفه‌ای یک پژوهشکده، گشودن بایگانی زندان‌های جمهوری اسلامی، و تماس با بستگان این جانباختگان لازم است. در مواردی نیز وابستگی سازمانی افراد، مورد اختلاف برخی گروه‌های سیاسی است. امیدوارم این جدول دستمایه‌ای برای کشمکش میان این گروه‌ها نشود زیرا هدف از آن در درجه‌ی نخست نشان دادن تعلق این کشتگان به جامعه‌ی دانشگاهی ایران است. سال ورود به دانشگاه و رشته‌ی تحصیلی برخی نیز با قطعیت معلوم نشد و تنها با دسترسی به بایگانی اداره‌ی آموزش دانشگاه می‌توان این اطلاعات را تکمیل کرد.

دانشگاه صنعتی شریف چندی پس از «انقلاب فرهنگی» بازگشایی شد. بسیاری از دانشجویان به بهانه‌ی فعالیت‌های سیاسی پیشین «پاکسازی» شدند و اجازه‌ی ادامه‌ی تحصیل نیافتند. بسیاری از دانشجویان پیشین و بعدی دانشگاه نیز در جبهه‌های دفاع از میهن جان دادند. کشته‌های دانشگاه در جنگ و جان‌باختگان جنبش نوین دانشجویی پس از کودتای 22 خرداد 1388 موضوع بحث این نوشته نیست و پژوهش‌های جداگانه‌ای نیاز دارد.

یاد همه‌ی این رزمندگان را و دیگر جانباختگان شناخته و ناشناخته‌ی سنگرهای دانشجویی ِ همه‌ی دانشگاه‌ها را به سهم خود گرامی می‌دارم، و زندگان را که هنوز در سنگرهای گوناگون برای آزادی، عدالت اجتماعی، و آوردن گرما و روشنایی و آگاهی برای جامعه‌ی انسانی، و در سنگر زندگی عادی، می‌رزمند، می‌ستایم.

از کاربرد واژه‌ی دستمالی شده‌ی «شهید» که اکنون بار معنایی دیگرگونه‌ای یافته، در مورد این عزیزان به عمد خودداری کردم.

برای تهیه‌ی این جدول، گذشته از یاری هم‌دانشگاهیان، از منابع زیر بهره بردم:

1-      سایت بنیاد برومند: http://www.iranrights.org/farsi/memorial.php

2-      سایت «آرشیو اسناد اپوزیسیون ایران» http://www.iran-archive.com و نشریات گروه‌های سیاسی موجود در آن، از جمله نشریه «کار»

3-      لیست شهدای سازمان پیکار در نشانی http://www.peykarandeesh.org/peykarIndex.html

4-      آرشیو نشریه پیکار http://www.peykarandeesh.org/PeykarArchive/Peykar/Nashriyeh-Peykar.html

5-      سایت یادبود جان‌باختگان را کارگر http://janbakhteghanerahekargar.wordpress.com

6-      لیست شهیدان سازمان مجاهدین خلق http://www.mojahedin.org/pages/martrysList.aspx

7-      کتاب «شهیدان توده‌ای، از مرداد 1361 تا مهر 1367″ http://www.tudehpartyiran.org/book.zip

8-      محمود نادری، «چریک‌های فدایی خلق، از نخستین کنش‌ها تا بهمن 1357″، جلد اول، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، تهران، بهار 1387.

9-      «سازمان مجاهدین خلق – پیدایی تا فرجام (1384-1344)»، به کوشش جمعی از پژوهشگران، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، چاپ سوم، تهران، پاییز 1386. متن کامل کتاب به شکل فایل‌های پی‌دی‌اف در نشانی http://www.psri.ir/mojahedin در دسترس است.

10-   سایت تلویزیونی کومله «یاد جانباختگان» http://www.tvkomala.com/janbaxtfr_1.htm

11-    آلبوم دانش‌آموختگان دانشگاه صنعتی آریامهر از 1345 تا 1349 در خبرنامه انجمن فارغ‌التحصیلان دانشگاه شماره‌های 11 تا 16 http://alumsharif.org/static/newsletter

12-    و جست‌وجوی نام‌ها در شمار بسیاری از سایت‌های اینترنتی.

گروهی از کشته‌های دانشگاه صنعتی آریامهر (شریف) در پیکار سیاسی (ورودی‌های 1345 تا 1358)

ردیف	نام	نام خانوادگی	سال ورود به دانشگاه	رشته‌ی تحصیلی	تاریخ و چگونگی جان باختن	تعلق سازمانی
1	بهرام	آرام	1347	م. شیمی	25 آبان 1355، درگیری مسلحانه	پیکار
2	فردوس	آقاابراهیمیا	1352	ریاضی و کامپیوتر	28 دی 1355، سیانور	فدائی
3	مجتبی	احمدزاده	1353؟	صنایع	8 آبان 1360، اعدام	اتحاد مبارزه در راه آرمان طبقه کارگر
4	مجید	احمدزاده	1346	برق؟	11 اسفند 1350، تیرباران	فدائی
5	هوشنگ	اسماعیلی	1349	ریاضی	تایستان 1367، اعدام	فدائی – راه کارگر
6	رحمان (وحید)	افراخته	1347؟	شیمی	4 بهمن 1354، اعدام	مجاهد م.ل.
7	محسن	افشار بکشلو	1353	ریاضی و کامپیوتر	27 تیر 1363، اعدام	راه کارگر
8	حسن	افشار نیکو	1353		تابستان 1361، اعدام	راه کارگر – بی سازمان
9	علیرضا	الفت	1351	برق	22 مهر 1355، سیانور	مجاهد
10	محمد	الفت			27 دی 1355، سیانور	مجاهد
11	محمد	امیرشاه‌کرمی	1347	فیزیک	28 بهمن 1352، درگیری مسلحانه	مهدویون
12	مهدی	امیرشاه‌کرمی	1350	ریاضی؟	31 خرداد 1352، درگیری مسلحانه	مهدویون
13	عباس	انتظار حجت	1353	برق	1360؟، اعدام	پیکار
14	امیر	باقری	1358		3 مهر 1360، اعدام	راه کارگر
15	فریبرز	بقائی	1352	برق	14 بهمن 1360، اعدام	راه کارگر
16	خلیل	بلوریان مهابادی	1351	مکانیک؟	دی 1358، اعدام	راه کارگر
17	ابوالفضل	بهرامی‌نژاد	1351؟	شیمی	7 اسفند 1362، اعدام	توده
18	مصطفی	بیگلری	1355	برق	1360، اعدام	پیکار – راه کارگر
19	حسین	پرورش	1347	م. شیمی	22 دی 1355، درگیری مسلحانه	فدائی
20	مسعود	پرورش	1350	مکانیک	6 بهمن 1354، درگیری مسلحانه	فدائی
21	حمید	پریدار	1354	برق	30 خرداد 1360، اعدام	فدائی اکثریت
22	ابراهیم	پوررضا خلیق	1345	مکانیک	24 اسفند 1352، زیر شکنجه	فدائی
23	عبدالمجید	پیرزاده ‌جهرامی آبادانی	1351	م. شیمی	6 بهمن 1354، درگیری مسلحانه	فدائی
24	حسین	تدین نبوی	1351	مکانیک	؟	؟
25	علیرضا	تشیّد	1345	برق	5 شهریور 1367، اعدام	ستاره سرخ – راه کارگر
26	آمنه	تیماجی	1355؟	برق	6 دی 1360، اعدام	مجاهد
27	ادنا	ثابت	1352	ریاضی و کامپیوتر	23 بهمن 1360، اعدام	فدائی- پیکار
28	جلیل	جباری	1350؟	صنایع	مرداد 1367، اعدام	مجاهد
29	موسی	جرجانی	1351	م. شیمی	1358، چاقوی یک حزب‌اللهی	فدائی
30	حسن	جلالی نائینی	1354	مکانیک	5 مهر 1360، اعدام	فدائی
31	احمد	حسینی آرانی	1348	مکانیک	19 مرداد 1361، اعدام	اتحاد مبارزه در راه آرمان طبقه کارگر
32	تورج	حیدری بیگوند	1351	برق	12 آبان 1355، سیانور	فدائی- منشعب
33	حمیدرضا	خادمی	1348	برق؟	24 دی 1360، اعدام	مجاهد
34	طاهره	خرم شانجانی	1351	مکانیک	8 تیر 1355، درگیری مسلحانه	فدائی
35	فرزاد	دادگر	1351	برق	شهریور 1367، اعدام	فدائی- توده
36	نصرت‌الله	درویش مولا	1354	م. شیمی	شهریور 1367، اعدام	توده
37	مصطفی	دقیق همدانی	1350	برق	6 بهمن 1354، درگیری مسلحانه	فدائی
38	علیرضا	دلیلی	1348	م. شیمی	شهریور 1367، اعدام	نوید – توده
39	زهرا	ذوالفقاری	1347	شیمی	شکنجه تا 1367، «ایست قلبی» شدن در 1377	اتحاد مبارزه در راه آرمان طبقه کارگر؟
40	اشرف	ربیعی	1349	شیمی	19 بهمن 1360، درگیری مسلحانه	(فریاد خلق) مجاهد
41	خلیل	رفیعی طباطبایی	1346؟		تاریخ؟، تصفیه درون سازمان پیکار	مجاهد
42	صفرعلی	رنجوری قایش قورشاق	1350؟	م. شیمی	3 مهر 1360، اعدام	مجاهد
43	حسین‌جان	زینلی	1345؟		18 بهمن 1354	مهدویون
44	سید جمال‌الدین	سعیدی	1351	مکانیک؟	اسفند 1355، زیر شکنجه	سازمان آزادیبخش خلق‌های ایران
45	جلیل	سوادی‌نژاد	1350	شیمی	1361، اعدام	مجاهد
46	مجید	شریف	1347	فیزیک	28 آبان 1377، «قتل‌های زنجیره‌ای»	بی سازمان
47	مجید	شریف واقفی	1345	برق	16 اردیبهشت 1354، تصفیه درون سازمان پیکار	مجاهد
48	جمال	شریف‌زاده شیرازی	1350	فیزیک	1 اردیبهشت 1355، درگیری مسلحانه	پیکار
49	مجید	شریفی	1350	مکانیک	؟	راه کارگر – توده
50	جواد	شفائی	1352؟	متالورژی	1361، زیر شکنجه	مجاهد
51	ابراهیم	شفیعی	1358	برق	30 مهر 1360، اعدام	راه کارگر
52	علیرضا	شکوهی	1348	شیمی	11 دی 1363، اعدام	ستاره سرخ – راه کارگر
53	مجید	شمس‌آبادی	1358		تابستان 1367، اعدام	مجاهد
54	حسین	شیخ باقر قاضی	1346	برق	تابستان 1367، اعدام	ستاره سرخ – راه کارگر
55	غلامحسین	صاحب‌اختیاری	1349	صنایع	31 خرداد 1356، زیر شکنجه	پیکار
56	فریبرز	صالحی	1351	سازه	شهریور 1367، اعدام	فدائی- توده
57	رشید	صدرالحفاظی	1349	صنایع	مرداد 1360، اعدام	مسئول اطلاعات دفتر بنی‌صدر
58	حسین	صفوی‌نیا	1348	صنایع	شهریور 1367، اعدام	توده
59	مرتضی	صمدیه لباف	1346	شیمی	11 بهمن 1354، اعدام	مجاهد
60	محمدرضا	طلوع شریفی	1351	شیمی؟ برق؟	3 اسفند 1357، انفجار مهمات	مجاهد
61	محمدعلی	عالم‌زاده			31 خرداد 1360	پیکار
62	بهروز	عبدی	1349	صنایع	3 بهمن 1351، انفجار	فدائی
63	عباس	عطاپور			13 اسفند 1360، درگیری مسلحانه	مجاهد
64	محمود	عظیمی بلوریان		فیزیک	7 تیر 1354، درگیری مسلحانه	فدائی
65	محسن	فارسیانی	1354	برق؟	شهریور 1367، اعدام	فدائی
66	محسن	فاضل	1346	شیمی	31 خرداد 1360، اعدام	پیکار
67	حمیدرضا	فاطمی	1350	مکانیک	16 اسفند 1354، اعدام	الفجر
68	ساعد	فاطمی	1351	ریاضی و کامپیوتر	1361؟، حمله‌ی پاسداران	؟
69	بهروز	فتحی	1349	مکانیک	دی 1362، اعدام	اتحادیه کمونیست‌ها
70	مهدی	فتحی			29 دی 1355، سیانور	مجاهد م.ل.
71	محمدجواد	قائدی	1349	برق	22 مرداد 1362، اعدام	اتحاد مبارزه در راه آرمان طبقه کارگر – سهند
72	علی‌اکبر	قائمی	1347	شیمی؟	21 اسفند 1355، درگیری مسلحانه	پیکار
73	حسین	قاضی	1346	برق	3 آبان 1363، اعدام	مجاهد – راه کارگر
74	علی‌اصغر	قباخلو	1355؟	فیزیک	شهریور 1367، اعدام	توده
75	نرگس	قجر عضدانلو			8 مهر 1355، سیانور	پیکار
76	حسین	قلم‌بر	1350	برق	شهریور 1367، اعدام	فدائی- توده
77	محمدرضا	کامیابی	1351	برق، انتقال به فیزیک	29 فروردین 1355، درگیری مسلحانه	فدائی
78	حسین	کرمانشاهی اصل	1348؟		فروردین 1354، زیر شکنجه	مجاهد
79	رجبعلی	کوچکپور	1350	شیمی	تابستان 1367، اعدام	راه کارگر
80	خسرو	لطفی	1351؟	مکانیک	7 اسفند 1362، اعدام	نوید – توده
81	جعفر	محتشمی	1349	صنایع	6 بهمن 1354، درگیری مسلحانه	فدائی
82	محمد	محمدی	1354	صنایع	3 آذر 1360، اعدام	اتحاد مبارزه در راه آرمان طبقه کارگر
83	رجب‌علی	محمدی دینانی	1349	برق	تابستان 1367، اعدام	فدائی – راه کارگر – توده
84	فهیمه	مرزبان	1355	شیمی	1361، اعدام	رزمندگان
85	محمد	معصوم‌خانی	1351	برق	27 فروردین 1354، زیر شکنجه	فدائی
86	حسن	معصومی همدانی	1348	برق	31 خرداد 1351، درگیری، خودکشی با کارد	ستاره سرخ
87	قربانعلی	معظمی پور	1351	شیمی	1365، خودکشی هنگام انتقال در زندان	؟
88	معصومه (شهین)	معنوی	1353	صنایع	1361، اعدام	اتحاد مبارزه در راه آرمان طبقه کارگر
89	بهنام	موحد	1352	برق؟ مکانیک؟	1356، سیانور	فدائی
90	مهدی	موسوی قمی			1 اردیبهشت 1355، درگیری مسلحانه	پیکار
91	کاظم	مهیمنی	1353؟	مکانیک؟	1362؟، اعدام	راه کارگر؟
92	زهره	میرشکاری	1353	م. شیمی	1362 (روز و ماه؟)، اعدام	پیکار
93	امیر	میر عرب بایگی	1352		شهریور 1367، اعدام	راه کارگر – توده
94	رحیم	میلانی	1349	شیمی	1360؟، اعدام	راه کارگر؟
95	علی‌اکبر	نبوی نوری	1347	مکانیک	8 اسفند 1355، سیانور	(فریاد خلق) مجاهد
96	امیرساعد	نعمت‌اللهی	1348	برق	1367؟، اعدام	اتحاد مبارزه در راه آرمان طبقه کارگر
97	ماه‌مینو	نوربخش	1347	ریاضی	مرداد 1361؟، اعدام	اتحاد مبارزه در راه آرمان طبقه کارگر
98	حیدر	نیکو	1355	فیزیک	شهریور 1367، اعدام	توده
99	علی‌اکبر	وزیری اسفرجانی	1353	مکانیک	8 تیر 1355، درگیری مسلحانه	فدائی
100	سهیلا	یاور زاده		مکانیک	15 آذر 1360، اعدام	مجاهد
101	محمد	یزدانیان	1347؟	م. شیمی	11 مرداد 1362، اعدام	مجاهد – اتحاد مبارزه در راه آرمان طبقه کارگر